เลิกยาเคอย่างไรให้ปลอดภัย ลดโอกาส เกิดอาการทางจิตกำเริบ ดูแลทั้งร่างกายและจิตใจแบบครบถ้วน

วิธีเลิกยาเคอย่างปลอดภัย เข้าใจอาการหลังหยุดใช้ และแนวทางฟื้นฟูร่างกายกับจิตใจอย่างถูกต้อง

แนวทางการเลิกยาเคที่ปลอดภัย ไม่ใช่แค่หยุดใช้ แต่ต้องดูแลทั้งร่างกายและจิตใจควบคู่กันไป โดยเฉพาะในช่วงที่อาจมีอาการ อาการทางจิต หรือ ประสาทการรับรู้ผิดปกติหลังหยุดยา ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลก และสามารถดูแลได้อย่างเป็นระบบ

บทความนี้จะพาท่านและครอบครัวทำความเข้าใจอาการต่าง ๆ เช่น

• ภาวะเมาเค (Ketamine intoxication)
• อาการรับรู้ผิดปกติคงค้าง (HPPD)
• ภาวะโรคจิตจากสาร (Substance-induced psychosis)
• รวมถึงโรคที่อาจเกี่ยวข้อง เช่น ซึมเศร้า (Depression) และไบโพลาร์ (Bipolar disorder)
  พร้อมแนะนำวิธีดูแลผู้ป่วยอย่างปลอดภัยในชีวิตประจำวัน

1) ภาวะเมาเค คืออะไร? ต่างจาก “อาการรับรู้ผิดปกติคงค้าง” อย่างไร?

ภาวะเมาเค คือช่วงที่ยาเคกำลังออกฤทธิ์ ผู้ใช้มักมีอาการ เช่น

• มึนงง สับสน ตอบสนองช้า
• เหมือนลอยออกจากร่างกาย หรือรู้สึกว่าโลกไม่จริง
• หวาดระแวง ตกใจง่าย หรือได้ยิน/เห็นสิ่งที่ไม่มีอยู่จริง

ในขณะที่บางคนแม้หยุดใช้แล้ว ก็ยังมีอาการคล้าย ๆ แบบนี้เกิดขึ้นเป็นช่วง ๆ โดยมักเกี่ยวข้องกับ 3 ปัจจัยหลัก

1. พักผ่อนไม่พอ วงจรการนอนผิดเวลา
2. มีความเครียดหรือความกังวลสะสม
3. เคยใช้ยาปริมาณมากหรือใช้ติดต่อกันเป็นเวลานาน

หากอาการเกิดขึ้นเฉพาะช่วงเมายา มักหายได้เร็ว แต่ถ้าอาการยังเกิดต่อเนื่องหลังหยุด ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

2) HPPD คืออะไร? รู้จักเพื่อไม่ต้องตกใจ

HPPD (Hallucinogen Persisting Perception Disorder) เป็นภาวะที่ผู้ป่วยมองเห็นภาพแปลก ๆ หรือรู้สึกว่าโลกผิดเพี้ยนแม้จะเลิกยาแล้ว เช่น

• เห็นแสงฟุ้ง เห็นเส้นแสงลากตาม
• ภาพเบลอ ภาพซ้อน หรือเห็นเหมือนภาพสั่น
• ตาพร่า ไวต่อแสงมากผิดปกติ

แม้จะไม่ถึงขั้น “อาการทางจิตถาวร” แต่อาการเหล่านี้ทำให้รู้สึกไม่มั่นคง และอาจกระตุ้นให้ผู้ป่วยอยากใช้ยาอีกเพื่อดับความรู้สึกเหล่านี้

วิธีช่วยดูแลเบื้องต้น:

• ให้พักผ่อนให้เพียงพอ
• งดคาเฟอีน เครื่องดื่มกระตุ้น และสารเสพติดทุกชนิด
• หลีกเลี่ยงแสงจ้า หน้าจอมือถือ หรือสิ่งเร้าที่รุนแรง
• พาไปประเมินกับจิตแพทย์ หากอาการเกิดถี่และรบกวนการใช้ชีวิต

3) แยกให้ออก: โรคจิตจากยา กับโรคจิตเภท (อาการทางจิตเรื้อรัง)

บางคนที่ใช้เคตามีนเป็นเวลานาน อาจเกิดอาการคล้ายโรคจิต เช่น

• หวาดระแวง
• หูแว่ว
• เชื่อสิ่งที่ไม่เป็นจริง หรือมีความคิดผิดเพี้ยน

อาการเหล่านี้เรียกว่า โรคจิตจากสารเสพติด” (Substance-induced psychosis) ซึ่ง แตกต่างจาก “โรคจิตเภท” (Schizophrenia) ที่เป็นโรคทางจิตเวชเรื้อรัง

ข้อสังเกตง่าย ๆ

• หากอาการดีขึ้นหลังหยุดใช้ยา และพักผ่อนเพียงพอ มักเป็นผลจากยา
• หากอาการยังอยู่ต่อเนื่อง หรือเริ่มรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ แม้จะหยุดเสพสารไปแล้วเป็นสัปดาห์ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยโรคอย่างละเอียด

4) ภาวะซึมเศร้า และไบโพลาร์ เกี่ยวข้องกับการเลิกยาเคอย่างไร?

หลายคนหันมาใช้ยาเค เพราะต้องการหนีความเครียด เศร้า เหงา หรืออาการนอนไม่หลับ
แต่หลังเลิกใช้ อาจพบว่าอารมณ์กลับมาแย่ลง เช่น

• รู้สึกหมดแรง เบื่อหน่าย
• โกรธง่าย หงุดหงิด
• หรือกลับกัน อารมณ์พุ่งขึ้น พูดมาก นอนไม่หลับแต่ไม่รู้สึกง่วง 

หากปล่อยไว้โดยไม่ดูแล อาการเหล่านี้อาจนำไปสู่การกลับไปใช้สารอีกครั้ง

แนวทางฟื้นฟู:

• ประเมินภาวะอารมณ์โดยผู้เชี่ยวชาญ
• ทำจิตบำบัดอย่างต่อเนื่อง
• ใช้ยาในกรณีที่แพทย์เห็นว่าเหมาะสม

5) วางแผนเลิกอย่างไร ไม่ให้ “หลอนกำเริบ”?

1. ในช่วง 72 ชั่วโมงแรก ทำให้ผู้ป่วยรู้สึกปลอดภัย
   • อยู่ในที่เงียบ สงบ ลดแสงจ้าและเสียงรบกวน
   • อยู่กับคนไว้ใจได้ งดอยู่ลำพัง
   • งดเครื่องดื่มกระตุ้นและสารทุกชนิด
2. ในช่วง 14 วันหลังหยุดใช้สาร สร้างตารางชีวิตที่มั่นคง
   • นอนและตื่นให้เป็นเวลา ตามเวลาธรรมชาติ
   • เดินหรือออกกำลังกายเบา ๆ วันละ 20–30 นาที
   • ลดหน้าจอมือถือก่อนนอน
   • ฝึกสติ เช่น หายใจช้า ๆ โฟกัสกับสิ่งที่อยู่ตรงหน้า (เทคนิค Grounding)
3. ป้องกันการกลับไปใช้
   • ช่วยให้ผู้ป่วยตระหนักถึงปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้อยากใช้ยา เช่น สถานที่ เพื่อน หรือสถานการณ์
   • เตรียมแผนสำรอง โทรหาคนที่ไว้ใจได้ ไปทำกิจกรรมที่ผ่อนคลาย
   • ในครอบครัว ควรให้กำลังใจและเข้าใจ มากกว่าตำหนิ

6) เมื่อไหร่ควรพาไปพบผู้เชี่ยวชาญ?

หากผู้ป่วยมีอาการเหล่านี้ ควรรีบพาไปพบแพทย์หรือเข้ารับการบำบัด

• ได้ยินเสียงที่ไม่มีจริง เห็นภาพแปลก ๆ หรือหวาดระแวงรุนแรง
• นอนไม่หลับต่อเนื่องหลายวัน
• มีอาการทางอารมณ์เปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรง
• พยายามเลิกเองแล้วกลับไปใช้ซ้ำบ่อย ๆ

การดูแลจากทีมสุขภาพจิตที่มีประสบการณ์ จะช่วยแยกแยะว่าเป็นภาวะไหน และวางแผนฟื้นฟูให้เหมาะกับแต่ละคนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

หากคุณหรือคนที่คุณรักกำลังเผชิญกับปัญหายาเสพติด อย่ารอช้า การเข้ารับการบำบัดเร็วขึ้นหมายถึงโอกาสในการฟื้นตัวที่ดีขึ้น ติดต่อ Day One Rehabilitation Center ศูนย์บำบัดยาเสพติดชั้นนำ เพื่อรับคำปรึกษาและการดูแลที่ครอบคลุม

โทร : 020287775
LINE : @dayone
www.dayonerehabcenter.com
ที่ตั้ง: 99/1 Moo 6, Tambon Srichula, Muang, Nakornnayok 26000 Thailand (Only 1-hour drive from Bangkok)
แผนที่: https://maps.app.goo.gl/QsirzwMjJ185K5oa7